Saraybosna'dan güneye inen yol dağların arasından geçip Hersek'e girdiğinde manzara değişiyor: sivri kayalıklar, derin vadiler ve vadinin dibinde yeşilimsi mavi, köpüklü bir nehir. Neretva bu. Mostar da bu nehrin iki yakasına kurulmuş.
Eski şehre yürürken ilk göze çarpan şey yamaçtaki Osmanlı evleri ve bazı duvarlarda hâlâ duran kurşun izleri. Mostar, 1990'lardaki savaşın yarasını saklamıyor; ama o yaranın üstüne yeniden kurulan bir şehir de görüyorsunuz. Mostar gezilecek yerler listesi bu yüzden yalnız bir köprüden ibaret değil, yine de her şey o köprüden başlıyor.
Mostar Köprüsü'nün Hikâyesi: Stari Most
Stari Most, yani Eski Köprü, 1566'da Kanuni Sultan Süleyman döneminde Mimar Hayreddin tarafından tamamlandı. Tek kemerli, yaklaşık 29 metre açıklıklı bu taş köprü yüzyıllar boyunca Neretva'nın iki yakasını bağladı ve şehrin simgesi oldu.
Köprü, Bosna Savaşı sırasında 9 Kasım 1993'te topçu ateşiyle yıkıldı. O gün şehrin bir parçası da onunla birlikte düşmüş gibi hissedildi. Nehirden çıkarılan özgün taşlar ve dönemin teknikleri kullanılarak yeniden yapılan köprü 2004'te açıldı, ertesi yıl da UNESCO Dünya Mirası listesine girdi. Bugün bir geçitten çok bir diriliş sembolü olarak anılıyor.
Köprünün nehir yüzeyine yüksekliği mevsime göre yaklaşık 20 ile 24 metre arasında değişiyor; yazın su çekildikçe yükseklik artıyor. Bu yükseklikten Neretva'ya atlamak Mostar'da yüzyıllardır süren bir cesaret geleneği. Bugün atlayışları yerel dalgıç kulübünün üyeleri yapıyor, genellikle izleyicilerden bağış toplandıktan sonra. Su yazın bile buz gibi ve derin; eğitimsiz birinin atlaması tehlikeli. Her yaz temmuzda düzenlenen geleneksel atlama yarışması ise izlemek için iyi bir fırsat.
Köprüde birkaç küçük not işinize yarar:
- Köprü yayalara açık ve ücretsiz. Gece aydınlatmasını mutlaka görün.
- Sabah erken saatlerde ışık daha yumuşak ve kalabalık daha az; fotoğraf için en iyi zaman bu.
- Köprünün iki yanındaki taş merdivenler ve sokaklar kaygan olabiliyor, rahat ve tutunan bir ayakkabı giyin.
- Köprünün altına, nehir kıyısına inip yukarı bakmak bambaşka bir açı sunuyor; akşam ışıkları suya yansıyınca daha da güzel.
Eski Şehirde Yürümek: Çarşı ve Koski Mehmet Paşa Camii
Köprünün doğu yakasında Osmanlı döneminden kalma taş sokaklar başlıyor. Küçük dükkânlar, bakır işleyen ustalar, gümüş kuyumcuları ve her köşede bir kahve teklifi. Mostar'da kahve içmek saatlerce oturup etrafı seyretmenin bahanesi. Bosna kahvesi (bosanska kafa) Türk kahvesine çok benziyor, aynı cezvede pişiyor; fark sunumda, tepside lokum ve bir bardak suyla geliyor.
Koski Mehmet Paşa Camii'nin minaresine çıkmak, Mostar'da yapılacak en iyi şeylerden biri. Merdiven dar ve dönemeçli, yazın sıcakta biraz terletiyor, ama tepede bütün şehir ayağınızın altında: Neretva'nın yeşili, kırmızı çatılar, uzakta hâlâ onarılmayı bekleyen binalar ve çevredeki tepeler. Caminin avlusundaki nar ağacı da ayrıca dikkat çekiyor. Nar, Bosna'nın sembollerinden biri sayılıyor; dışı sert, içi tatlı taneli. Şehrin kendisine de benziyor.
Savaşın İzleri Neden Hâlâ Duruyor?
Mostar'ı gezerken savaşı görmezden gelmek mümkün değil. Bazı kurşun izli binalar bilinçli olarak onarılmadan bırakılmış, hatırlatma olarak. Şehrin batı ve doğu yakaları arasında hâlâ görünmez bir çizgi var; Hırvat ve Boşnak toplulukların okulları ayrı. Ama köprü yeniden kuruldu, evler onarıldı, sokaklar canlandı ve insanlar yavaş yavaş aynı kafelerde oturmaya başladı. Yeni açılan dükkânlar, yenilenen cepheler ve kalabalık çarşı bu iyileşmenin görünen tarafı. Bunu bilerek gezmek, Mostar'ı bir fotoğraf durağından fazlası yapıyor.
Blagaj Tekkesi ve Buna Nehri'nin Kaynağı
Mostar'ın 12 km kadar güneydoğusundaki Blagaj, şehirden sonraki ilk durak olmalı. Burada Buna Nehri, dev bir kayalığın dibindeki mağaradan kaynıyor. Vrelo Bune adı verilen bu kaynak, Avrupa'nın büyük karst kaynakları arasında sayılıyor. Su mağaradan öyle güçlü çıkıyor ki yüzmeye kalksanız akıntı sizi sürükler.
Kayalığın hemen dibinde, 16. yüzyıldan kalma bir derviş tekkesi duruyor. İçerideki odalar sade, tavanlar ve duvarlar ahşap. Dervişlerin burada suyun sesini dinleyerek ibadet ettiği anlatılıyor ve gerçekten de içeride sürekli, değişmeyen bir su sesi var. Avluda oturup bir çay içmek, Mostar'ın kalabalığından sonra iyi geliyor. Kaynaktan sonra nehir sakinleşiyor; kıyı boyunca yürüdüğünüzde balık tutanları, yüzen çocukları görüyorsunuz.
Blagaj'a gitmeden önce bilmeniz gerekenler:
- Tekke için giriş ücreti var, konvertibl mark (KM) ya da euro ile ödenebiliyor. Ücretler değişebildiği için güncelini yerinde öğrenin.
- Mevsime ve su seviyesine bağlı olarak mağaranın ağzına küçük tekne turları yapılıyor.
- Buna'da rafting ve kano turları genellikle haziran-eylül arasında düzenleniyor.
- Nehir kenarındaki restoranlarda taze alabalık yiyebilirsiniz.
- Mostar'dan toplu taşımayla yaklaşık 30 dakikada ulaşılıyor.
Počitelj: Neretva Vadisine Bakan Taş Köy
Mostar'ın yaklaşık 30 km güneyindeki Počitelj, bir Osmanlı kalesi, bir cami ve yamaca dizilmiş taş evlerden oluşan küçük bir köy. Savaşta hasar görmüş, sonra özgün mimarisine sadık kalınarak onarılmış ve UNESCO'nun geçici listesinde yer alıyor.
Kaleye çıkan yol kısa ama dik. Tepeden Neretva vadisi bir bütün olarak görünüyor: turuncu çatılar, bahçeler, kıvrılarak akan nehir ve karşı yamaçta bağlar. Počitelj'de hiçbir şey acele etmiyor; güneşte uzanan kediler, kahve içen yaşlılar, duvarları saran sarmaşıklar. Blagaj ile aynı güne sığdırmak kolay.
Mostar'da Ne Yenir?
Mostar sofrası Bosna-Hersek mutfağının özeti gibi. Ćevapi burada da başrolde: somun ekmeğin arasında küçük köfteler, soğan ve kaymak. Basit ama doyurucu. Daha hafif bir şey istiyorsanız Begova čorba, yani bey çorbası; tavuk, havuç, kereviz ve kaymakla yapılıyor, yürüyüşten sonra iyi bir mola.
Eski şehirdeki avlulu lokantalarda dolmalar, soğan dolması (sogan-dolma), bamya çorbası ve tirit gibi Osmanlı izi taşıyan yemekler bulunuyor. Menülerde Türk mutfağının, Akdeniz'in zeytinyağının ve Balkanların et kültürünün bir araya geldiğini görüyorsunuz. Tatlıda ise şerbetli, cevizli hurmašice deneyin. Ardından bir Bosna kahvesi, ve masadan kalkmak için hiçbir acele yok.
İki Günlük Mostar Planı
Mostar şehir merkezi küçük, her yere yürüyerek ulaşılıyor. Çevresiyle birlikte iki gün idealdir.
1. gün: Sabah erken köprü ve eski şehir, öğlene doğru Koski Mehmet Paşa Camii ve minaresi, öğleden sonra çarşı ve kahve molası, akşam yemeği eski şehirde, gece aydınlatılmış köprü.
2. gün: Sabah Blagaj Tekkesi ve Buna kaynağı, öğle yemeği nehir kenarında balık, öğleden sonra Počitelj, akşam Mostar'a dönüş.
Ulaşım, Mevsim ve Bütçe
Mostar ile Saraybosna arası yaklaşık 130 km. Tren yaklaşık 2 saat sürüyor ve Neretva vadisi manzarası yüzünden çoğu gezgin tarafından tercih ediliyor; otobüs 2,5 saat civarında. İkisini karşılaştırdığımız Saraybosna-Mostar arası tren mi otobüs mü yazısı karar vermenize yardımcı olur. Dubrovnik'ten otobüsle yaklaşık 3 saat. Mostar'ın havalimanı sınırlı uçuşa sahip, bu yüzden çoğu kişi Saraybosna ya da Dubrovnik üzerinden geliyor.
Blagaj ve Počitelj'e toplu taşımayla gidilebiliyor, ama aynı günde ikisini birden rahat görmek için araç kiralamak esneklik sağlar. Balkanlara kendi aracıyla gelecekler için arabayla Balkanlara gitmek ve yeşil kart yazısına bakabilirsiniz.
En güzel dönemler nisan-haziran ve eylül-ekim. Yazın sıcaklık 40°C'ye çıkabiliyor; atlama ve yüzme sezonu temmuz-ağustosta en hareketli. Kışın sıcaklık 0°C'ye düşebiliyor, kar yağabiliyor, ama şehir çok daha sakin. İlkbaharda Blagaj ve Počitelj yemyeşil oluyor.
Bosna-Hersek, Avrupa'nın uygun fiyatlı ülkelerinden biri. Para birimi konvertibl mark (BAM); turistik yerlerde euro da kabul ediliyor ve ATM bulmak kolay. Köprü ve eski şehir ücretsiz gezildiği için asıl harcama yemek, konaklama ve hediyelik eşyaya gidiyor. Fiyatlar sezona göre belirgin biçimde değiştiğinden konaklamayı ve günlük bütçeyi yola çıkmadan güncel fiyatlarla hesaplayın. Eski şehirde kalmak her yere yürüme mesafesi demek; Musala tarafı biraz daha sessiz. Neretva manzaralı odalar daha pahalı, ama sabah nehre bakarak uyanmak çoğu kişiye buna değer geliyor.
Mostar Hakkında Sık Sorulanlar
Mostar hangi ülkede?
Mostar, Bosna-Hersek'in güneyindeki Hersek bölgesinin en büyük şehri ve Neretva Nehri'nin iki yakasına kurulu.
Mostar Köprüsü'nü kim yaptı?
Stari Most'u Kanuni Sultan Süleyman döneminde Mimar Hayreddin yaptı; köprü 1566'da tamamlandı.
Mostar Köprüsü neden yıkıldı?
Bosna Savaşı sırasında 9 Kasım 1993'te topçu ateşiyle yıkıldı. Özgün taşlar ve teknikler kullanılarak yeniden yapıldı, 2004'te açıldı ve 2005'te UNESCO Dünya Mirası listesine girdi.
Mostar kaç günde gezilir?
Şehir merkezi bir günde görülür. Blagaj ve Počitelj'i de eklerseniz iki gün ayırın.
Balkan serisinin diğer durakları: Üsküp · Selanik · Belgrad · Saraybosna · Kotor · Dubrovnik
Mostar'dan Adriyatik kıyısına devam edecekseniz Kotor Mektupları ve Dubrovnik Mektupları rotanın devamı. Daha fazla bilgi için UNESCO Stari Most sayfası ve Lonely Planet Mostar rehberi.
Yorumlar
Yorum Gönder