Sevgili Gezgin,
Nemrut Dağı'nın zirvesinde, 2.150 metre civarında, gün doğumunu beklerken üşümemek mümkün değil. Karanlıkta tırmanıp taş başların arasında oturuyorsunuz ve ışık geldiğinde fotoğraf makinesini kaldırmayı bir süre unutuyorsunuz. Bu mektup o sabahı ve çevresini anlatıyor: Kommagene Krallığı'nın dağa bıraktığı heykeller, Kahta Çayı boyunca dizilen antik duraklar ve Adıyaman'ın sofrası.
Adıyaman, Türkiye'nin en etkileyici ama en az gezilen yerlerinden biri. Çoğu kişi Nemrut'a bir gece için gelip dönüyor. Aşağıda bunun neden az olduğunu ve üç günü nasıl kullanabileceğinizi anlatmaya çalıştım.
Nemrut'ta neye bakıyorsunuz?
Nemrut Dağı UNESCO Dünya Mirası listesinde. Zirvedeki yapay tepe, yani tümülüs, MÖ 1. yüzyılda Kommagene Kralı I. Antiochos tarafından yaptırıldı. Tümülüsün etrafındaki teraslarda kral, tanrılar ve koruyucu hayvanlar dev heykellerle dizilmiş: Zeus, Apollon, Herakles, Kommagene'nin kendisini temsil eden tanrıça ve Antiochos. Heykellerin boyu 8-10 metreyi buluyordu.
Bugün başlar gövdelerden ayrılmış halde, terasların önünde yere dizili duruyor. Depremler ve zaman bunu yapmış. Kulağa hüzünlü geliyor ama alanın en çok akılda kalan görüntüsü de bu: insan boyundan büyük taş yüzlerle göz hizasında karşılaşmak.
Doğu Terası mı, Batı Terası mı?
Gelenlerin çoğu gün doğumunu Doğu Terası'nda izliyor. Işık önce heykellerin yüzlerine vuruyor, taş sarıdan turuncuya dönüyor. Kalabalık da en çok burada oluyor.
Batı Terası ise günbatımının yeri. Bu kez heykeller ışığı arkadan alıyor, siluetleri uzayıp dağın eteğine doğru yayılıyor; aşağıda Fırat vadisi kararırken ortam daha sakin. İmkânınız varsa ikisini de görün. Tek birini seçecekseniz ve kalabalıktan hoşlanmıyorsanız günbatımı daha rahat.
Zirveye nasıl çıkılır?
En yaygın giriş güney yamaçtan, Kahta üzerinden. Adıyaman merkezden Kahta'ya 30 dakika, Kahta'dan zirveye yaklaşık 1.5 saat sürüyor. Yolun son kısmı dar ve yer yer bozuk; kendi aracınızla çıkabileceğiniz gibi Kahta ve Adıyaman'dan kalkan turlara da katılabilirsiniz. Gün doğumu turları gecenin karanlığında yola çıkıyor.
Doğu taraftaki Karadut köyü üzerinden ve kuzeyde Malatya tarafından da çıkış var. Malatya rotası daha uzun ama daha az bilinen bir seçenek.
Yürüyerek çıkmak
Kahta'dan başlayan yürüyüş rotası 4-5 saatte zirveye ulaşıyor. Yol boyunca Kommagene kalıntıları, ilkbaharda yaban çiçekleri ve geniş vadi manzaraları eşlik ediyor. Deneyimli yürüyüşçüler için güzel bir seçenek, ama gölge az ve yol uzun: yeterli su, güneş koruması ve inişi düşünmeden yola çıkmayın.
Kahta Çayı boyunca: Arsemia, Cendere, Karakuş
Nemrut'a giden ya da oradan dönen yol, başlı başına bir açık hava müzesi gibi. Üç durağı aynı yarım güne sığdırabilirsiniz.
Arsemia
Kahta Çayı kıyısındaki Arsemia, Kommagene'nin yazlık başkentiydi. Burada I. Antiochos döneminden kalma büyük bir Herakles kabartması karşınıza çıkıyor. Kabartmanın altında kayaya oyulmuş bir tünel açılıyor; antik dönemde neye hizmet ettiği hâlâ tartışılıyor. Hemen yakında, yeni bir köprünün altında eski bir su kemerinin kalıntıları da görülüyor.
Cendere Köprüsü
Cendere Köprüsü, MS 2. yüzyılda Roma İmparatoru Septimius Severus döneminde yapıldı. 120 metre uzunluğundaki tek kemerli köprünün iki ucunda imparator ailesi adına dikilmiş sütunlar duruyor. Köprü yayalara açık; geçtikten sonra küçük bir piknik alanı ve çay bahçesi var. Antik bir köprünün gölgesinde çay içmek Nemrut gününün en dinlendirici molası oluyor.
Karakuş Tümülüsü
Karakuş Tümülüsü'nün Kommagene kraliyet ailesinin kadınlarına ait olduğu düşünülüyor. Etrafındaki yüksek sütunların üzerinde kartal, boğa ve aslan heykelleri duruyor. Akşamüstü sütunların gölgeleri uzadığında alan bambaşka görünüyor.
Bir not: Zeugma ve Halfeti
Adıyaman gezilerinde sık sık Zeugma mozaikleri ve Halfeti de anılıyor; ikisi de bu bölgenin bir parçası gibi düşünülse de Adıyaman'ın içinde değil. Ünlü "Çingene Kızı" mozaiğinin bulunduğu Zeugma Mozaik Müzesi komşu Gaziantep'te. Fırat kıyısındaki antik Zeugma kentinden çıkarılan Roma dönemi mozaikleri orada sergileniyor: Dionysos şölenleri, deniz mitolojisi ve günlük yaşamdan sahneler. Halfeti de Fırat'ın aşağı kesiminde, komşu ilin sınırları içinde; suların altında kalmış evleri ve cami minaresi, bir de kendine özgü siyah gülleriyle tanınıyor.
İkisi de Nemrut'la birleştirilebilir, ama rotayı buna göre kurmak gerekiyor: bunlar Adıyaman'dan günübirlik uzun bir gidiş dönüş anlamına geliyor. Adıyaman tarafında ise Fırat kıyısında, Atatürk Barajı gölünün sularının altında kalan antik Samsat'ın hikâyesi var.
Adıyaman'ın sofrası
Adıyaman mutfağı Güneydoğu'nun genel çizgisini taşıyor ama kendi tatlarıyla.
En meşhuru çiğ köfte. Buradaki çiğ köfte Gaziantep'tekinden farklı: daha az acı, baharatı daha belirgin ve lavaşa sarılarak yeniyor. Her ustanın kendine göre bir karışımı var, iki üç farklı yerde denemek gerekiyor.
Tırşik çorbası yeşil mercimek, yarma ve yoğurtla yapılıyor; üstüne kızdırılmış tereyağı ve nane dökülüyor. Nemrut'un soğuk sabahından inince bundan iyi bir şey yok.
Dönüşte alınacaklar da belli: bıttım, yani yabani antep fıstığı, ve Besni ilçesine özgü Besni üzümü. Taze bıttım kahvenin yanında çok iyi gidiyor; üzüm taze de kuru da yeniyor.
Konaklama ve ulaşım
Adıyaman'a havayoluyla ulaşmak mümkün; Adıyaman Havalimanı'na İstanbul ve Ankara'dan uçuşlar var, sefer sıklığını mevsime göre kontrol edin. Karayoluyla gelmek büyük şehirlerden uzun sürüyor; uçakla gelip araç kiralamak zamandan kazandırıyor. Nemrut ve çevresindeki antik alanlar dağınık olduğu için araçla gezmek en rahatı.
Zirvede konaklama yok. Nemrut'a en yakın oteller Kahta'da; Adıyaman merkezde seçenek daha fazla. Bütçe dostu ve daha yerel bir şey isterseniz Karadut köyündeki pansiyonlara bakın; hem zirveye daha yakınsınız hem de sabah daha az yol yapıyorsunuz.
Üç günlük öneri
İlk gün Adıyaman'a varıp şehri tanıyın. Adıyaman Kalesi'ne ve şehrin hemen dışındaki Perre antik kentine bakın, öğlen bir lokantada çiğ köfte ve tırşik deneyin. Akşamüstü Kahta'ya ya da Karadut'a geçip erken yatın.
İkinci gün gün doğumu günü. Gün doğumundan bir iki saat önce kalkmanız gerekecek. Doğu Terası'nda güneşi bekleyin, ardından zirvede 1-2 saat geçirip tümülüsü ve heykelleri dolaşın. İnişte Arsemia, Cendere Köprüsü ve Karakuş Tümülüsü'nü sırayla görün. Öğleden sonra dinlenin; enerjiniz kalırsa akşam Batı Terası için yeniden çıkabilirsiniz.
Üçüncü gün için iki seçenek var. Ya Adıyaman çevresinde yavaş bir gün geçirip dönüş için bıttım ve Besni üzümü toplarsınız, ya da erken çıkıp Zeugma Mozaik Müzesi ya da Halfeti için uzun bir günübirlik yaparsınız. İkincisini seçecekseniz dönüş uçağınızı ertesi güne almak daha akıllıca.
Ne zaman gidilmeli, yanınıza ne almalı?
Haziran ortasından Eylül sonuna kadar olan dönem en uygun zaman. Bu aylarda gün doğumu erken oluyor, zirvedeki hava da katlanılabilir. Kışın zirveye çıkış genellikle kapalı; kar ve buz yolu tehlikeli hale getiriyor. Nisan-Mayıs güzel bir alternatif ama hava değişken, yola çıkmadan yolun açık olup olmadığını sorun.
Yazın bile zirvede sabahlar soğuk ve rüzgârlı geçiyor; mont ya da kalın bir hırka şart. Karanlıkta yürüyeceğiniz için el feneri ya da telefon ışığı yanınızda olsun. Zirvede satış noktası sınırlı, su ve atıştırmalığınızı aşağıdan alın. Kommagene tarihini bilen bir yerel rehber gezinin değerini belirgin biçimde artırıyor; heykellerin kimi temsil ettiğini, yazıtlarda ne anlatıldığını öğrenince alana bakışınız değişiyor. Fotoğraf çekecekseniz gün doğumu için tripod işinizi kolaylaştırır.
Son söz
Nemrut'ta güneşi beklerken, bir kralın kendini tanrıların arasına yerleştirmek için bu tepeyi seçtiğini düşünmeden edemiyorsunuz. İki bin yılı aşkın bir süre sonra aynı tepede aynı güneşi bekleyen kalabalık, onun istediği ölümsüzlüğün bir şekilde gerçekleştiğini gösteriyor. Adıyaman ise Nemrut'la başlayıp Cendere'nin köprüsü, Arsemia'nın kabartması ve tırşik çorbasıyla devam eden, az bilinen ama bir kez gidince unutulmayan bir yer.
Taşların arasından selamlar,
Yalan Dünyayı Gez
Nemrut Dağı hakkında resmi bilgiler için Adıyaman Kültür ve Turizm Müdürlüğü sayfasını, UNESCO Dünya Mirası detayları için Nemrut Dağı UNESCO sayfasını inceleyebilirsiniz.
Yorumlar
Yorum Gönder