Gürcistan Mektupları: Tiflis'in Taş Sokaklarından Kazbek Dağı'na
Gürcistan'ı bir mektuba sığdırmak mümkün değil, o yüzden bu mektup bir başlangıç. Tiflis'in eski mahallelerinden, Mtskheta'nın kiliselerinden ve Askeri Otoyol boyunca Kazbek'in eteğine kadar uzanan bir hat çiziyor. Bir de yemekten ve şaraptan söz ediyor, çünkü bu ülkede ikisini ayrı tutamazsınız.
Türkiye'den gidenler için Gürcistan'ın en büyük kolaylığı yakınlığı. Vize yok, uçuş kısa, yemek tanıdık ama yeterince farklı. İlk geziyi planlayanlar genellikle Tiflis'e üç dört gün ayırıp bir günü de dağa veriyor. Bence dağa en az bir gece ayırmak gerekiyor; nedenini Kazbek bölümünde anlatacağım.
Tiflis: Kura'nın iki yakası
Başkent Tiflis (Tbilisi) adını "ılık" anlamına gelen tbili kelimesinden alıyor. Anlatılan hikâyeye göre Kral Vahtang Gorgasali avdayken şahini sıcak bir pınara düşmüş, kral da şehri bu sıcak suların üstüne kurdurmuş. Kükürtlü sular bugün de akıyor: Abanotubani'deki tuğla kubbeli hamamlar ve çini kaplı cepheleri şehrin en çok fotoğraflanan köşelerinden.
Hamama bir öğleden sonra ayırmanızı öneririm. Sıcak odada terledikten sonra tellakın sert keseli masajı, ardından soğuk havuz ve bir bardak çay. Bu ritüel, Gürcistan'da yaşayabileceğiniz en yerel deneyimlerden biri.
Eski Şehir'de yürümek
Tiflis'in Eski Şehir'i haritayla değil, ayakla gezilecek bir yer. Balkonları sokağa sarkan eski ahşap evler, sarmaşık kaplı avlular ve köşe başında karşınıza çıkan küçük kiliseler. Sabah erken çıkarsanız sokaklar boş oluyor, fırınlardan taze lavaş ve peynirli khachapuri kokusu geliyor. Ben her sabah aynı küçük fırından peynirli ekmek alarak başladım ve bunun kolay bırakılan bir alışkanlık olmadığını söyleyebilirim.
Özgürlük Meydanı'ndan (Liberty Square) Eski Şehir'e inen yolda ilk durak Sharden Sokağı. Kafeler, galeriler ve antikacılarla dolu bu sokak akşam saatlerinde iyice kalabalıklaşıyor. Oradan Erekle II Sokağı'na geçerseniz daha sakin avlular ve küçük bir kilise bahçesi sizi bekliyor.
Narikala ve Botanik Bahçe
Eski Şehir'den yukarı tırmanınca Narikala Kalesi'ne çıkıyorsunuz. Kökeni 4. yüzyıla kadar uzanan kalenin surlarından bütün şehir görünüyor. Günbatımında burada oturup ışıkların yanmasını izlemek Tiflis'in en sevdiğim anlarından biriydi. Kaleden arka tarafa inen patika Tiflis Botanik Bahçesi'ne çıkıyor; 161 hektarlık bahçe, şehrin gürültüsünden birkaç saat uzaklaşmak için iyi bir yer.
Mtskheta: Eski başkent
Tiflis'in hemen kuzeyindeki Mtskheta, ülkenin eski başkenti ve dini merkezi. Gürcistan'ın Hristiyanlığı kabul ettiği yer olarak biliniyor ve UNESCO Dünya Mirası listesinde. Kısa mesafede olduğu için yarım günde bile gezilebiliyor.
Svetitskhoveli Katedrali 11. yüzyıldan kalma; İsa'nın giysisinin gömüldüğüne inanılan yerin üstüne yapılmış. İçerideki taş duvarların arasında insanın sesini kendiliğinden alçalttığı bir sessizlik var. Şehrin yukarısında, Mtkvari ve Aragvi nehirlerinin birleştiği noktaya bakan tepede ise 6. yüzyıldan kalma Jvari Manastırı duruyor. Mtskheta'nın en iyi manzarası buradan; sabah sisi kalkarken gelirseniz kasaba aşağıda yavaş yavaş beliriyor.
Mtskheta çevresindeki küçük bağ evlerinde şarap tatmak da mümkün. Ben bunlardan birinde saatlerce süren bir supra'ya, yani Gürcü sofrasına denk geldim. Her kadeh bir konuşmayla, bir dilekle kaldırılıyor; her konuşmanın arkasından bir hikâye geliyor. Hızlı içmeye kalkmayın, gece uzun.
Uplistsihe: Kayaya oyulmuş şehir
Tiflis'in batısında, yaklaşık bir saatlik mesafede Uplistsihe var. MÖ 6. yüzyıla uzanan bu kaya şehrinde kiliseler, tiyatro olarak yorumlanan bir salon, depolar ve konutlar doğrudan kayaya oyulmuş. Alanda dolaşırken basamakların ve odaların nasıl yüzyıllar içinde aşındığını görebiliyorsunuz.
Üst teraslardan Mtkvari Nehri'nin açtığı vadiye bakılıyor. Günbatımına doğru kayalar turuncuya dönüyor; bu saatte gelirseniz alan da biraz boşalmış oluyor. Gölgelik az olduğu için yazın şapka ve su almadan çıkmayın.
Askeri Otoyol boyunca kuzeye
Tiflis'ten kuzeye, Stepantsminda'ya uzanan Gürcü Askeri Yolu (Georgian Military Highway), ülkenin en güzel karayolu güzergâhı. Dar geçitler, derin vadiler, şelaleler ve yamaçlarda eski gözetleme kuleleri. Bu yolu bir transfer gibi değil, başlı başına bir gün olarak düşünün.
Ananuri ve Zhinvali Gölü
Tiflis'ten yaklaşık 70 km kuzeyde, Zhinvali baraj gölünün kıyısında Ananuri Kalesi duruyor. 17. yüzyıldan kalma kale, Aragvi vadisindeki geçidi korumak için yapılmış. Kalenin terasından turkuaz göle bakan manzara, yolun ilk büyük molası.
Gudauri ve Dostluk Anıtı
Yol yükseldikçe kayak merkezi Gudauri'den geçiyorsunuz. Kışın kayak için, yazın çayırlarda yürüyüş ve dağ bisikleti için tercih ediliyor. Biraz ilerideki Rus-Gürcü Dostluk Anıtı, uçurumun kenarına yerleştirilmiş yarım daire biçimli büyük bir mozaik pano. Dağların ortasında biraz gerçeküstü görünüyor, ama vadiye bakan manzara için durmaya değer.
Yol kenarında meyve, kuruyemiş ve çurçhela satan tezgâhlar göreceksiniz. Çurçhela, ipe dizilmiş cevizlerin koyulaştırılmış üzüm şırasına batırılıp kurutulmasıyla yapılan bir şekerleme. Bir tane alıp manzarayla birlikte yemek bu yolun küçük bir geleneği.
Stepantsminda ve Tsminda Sameba
Yolun sonundaki kasaba Stepantsminda, eski adıyla Kazbegi. Simgesi Tsminda Sameba (Kutsal Üçlü) Kilisesi, 2170 metre yükseklikte bir sırtın üzerinde. Kasabadan yürüyerek 2 saat civarında çıkılıyor; araçla çıkmak da mümkün ama yürüdükçe manzaranın yavaş yavaş açılması işin asıl tadı.
Tepeye vardığınızda arkada 5054 metrelik Kazbek Dağı'nın buzullu zirvesi duruyor, tabii bulutlar izin verirse. Dağ sık sık bulutların arkasına saklanıp birden çıkıyor. Bu yüzden Stepantsminda'da bir gece kalmanızı öneririm: günübirlik turla gelenler bulutlu bir öğle saatine denk gelip zirveyi hiç görmeden dönebiliyor. Sabahın erken saatleri genellikle en açık zaman.
Benim için gezinin en yüksek noktası buydu, kelimenin her iki anlamıyla. Rüzgâr, sessizlik ve karşınızdaki dağın büyüklüğü bir araya gelince insan bir süre konuşmadan oturuyor.
Sofrada Gürcistan
Khachapuri
Gürcü mutfağının en tanınan yemeği khachapuri, yani peynirli ekmek. Tiflis'te her yerde bulacağınız Acaruli (Adjaruli) türü kayık biçiminde; ortasına yumurta ve tereyağı konuyor, servis edildiğinde karıştırıp ekmeğin kenarını batırarak yiyorsunuz. Benim favorim İmereti türü oldu: yuvarlak, daha sade ve bol peynirli. Kahvaltıda sıcak bir khachapuri ve bir bardak çay, güne başlamak için yeter de artar.
Khinkali
Khinkali ilk bakışta büyük bir mantıya benziyor ama içinde et suyu var. Doğru yeme biçimi şöyle: tepesindeki hamur düğümünden tutun, kenardan küçük bir ısırık alın, önce suyunu için, sonra gerisini yiyin. Etli olanın yanında peynirli ve mantarlı çeşitleri de var. Adetle sipariş ediliyor; 5-10 tane bir kişi için iyi bir başlangıç, ama durmanın zor olduğunu baştan söyleyeyim.
Şarap ve kvevri
Gürcistan, şarap üretiminin en eski izlerinin bulunduğu yerlerden biri; arkeolojik bulgular MÖ 6000'e kadar uzanıyor, yani yaklaşık 8000 yıllık bir gelenekten söz ediliyor. Geleneksel yöntemde şarap, toprağa gömülen büyük kil küplerde, kvevri'lerde mayalanıyor. Bu yöntem UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras listesinde. En bilinen üzümler kırmızıda Saperavi, beyazda Rkatsiteli.
Tiflis'te tadıma başlamak için Vino Underground iyi bir adres; çok sayıda küçük üreticinin doğal şarabını bir arada bulabiliyorsunuz. Doğal şarap burada katkı maddesi kullanılmadan, üzümün kendi mayasıyla yapılan şarap anlamına geliyor, dolayısıyla şişeden şişeye karakter değişiyor.
Pratik bilgiler
Ulaşım
İstanbul'dan Tiflis'e direkt uçuşlar var; uçuş süresi 2,5 saat civarında. Türk vatandaşları için vize gerekmiyor ve uzun süre kalış mümkün. Şehir içinde metro, otobüs ve taksi kullanılıyor; Bolt uygulaması yaygın ve fiyatı baştan gösterdiği için pratik.
Askeri Otoyol ve Kazbek için araç kiralamayı öneririm, çünkü yol boyunca çok sık durmak isteyeceksiniz. Yollar genel olarak iyi, ama kışın dağ kesiminde kar nedeniyle kapanmalar olabiliyor. Araç istemiyorsanız Tiflis'ten kalkan minibüsler ve günübirlik turlar da var.
Telefonunuzda internet için ne yapacağınızı yola çıkmadan çözün; dağ yolunda harita ve çeviri uygulamasına ihtiyacınız olacak. Seçenekleri yurt dışında internet: eSIM, roaming ve yerel SIM yazısında karşılaştırdım.
Konaklama
Tiflis'te Eski Şehir'deki butik otel ve pansiyonlar hem merkezi hem atmosferli. Stepantsminda'da dağ manzaralı Rooms Hotel Kazbegi daha konforlu bir seçenek. Bütçeyi düşük tutmak isteyenler için aile evleri (guesthouse) yaygın; çoğunda kahvaltı dahil ve Gürcü misafirperverliğini en yakından burada görüyorsunuz.
Para ve bütçe
Yerel para birimi Gürcü larisi (GEL). Gürcistan, Avrupa'nın en bütçe dostu ülkelerinden biri olarak biliniyor. Yerel lokantada yemek ve bir şişe şarap çoğu Avrupa başkentine göre uygun; metro bileti 1 GEL civarında. İyi bir restoranda iki kişilik akşam yemeği de bütçeyi zorlamıyor. Kur ve fiyatlar değiştiği için güncel tutarlara gitmeden bakmanızı öneririm.
En iyi zaman
Mayıs-Haziran ve Eylül-Ekim en rahat dönemler. Yaz sıcak ve kuru geçiyor. Kışın Kazbek bölgesinde yoğun kar yağdığı için ulaşım sorunlu olabiliyor, ama kayak yapacaklar için Gudauri iyi bir tercih. Sonbaharda Askeri Otoyol boyunca yapraklar sararıyor, fotoğraf için yılın en iyi zamanı bu. Kış ortasında giderseniz Tiflis'in yılbaşı süsleri ve sıcak hamamlar soğuğu telafi ediyor.
Kapanış
Gürcistan'dan dönerken aklımda kalan şey tek bir manzara değil, insanların sofrayı paylaşma biçimi oldu. Tiflis'in hamamları, Mtskheta'nın kiliseleri ve Kazbek'in bulutları bir yana, bir yabancıyı masaya buyur etmekteki rahatlık bu ülkenin en akılda kalan tarafı. İlk gezide her şeyi görmeye çalışmayın; bir sonraki geziye bırakacağınız birkaç yer, geri dönmek için iyi bir bahane.
Yolun açık olsun,
Yalan Dünyayı Gez
Kaynaklar:
Yorumlar
Yorum Gönder